Een kantelpunt is een beslissend moment of een gebeurtenis waarop het menselijk leven ingrijpend verandert, vaak met blijvende gevolgen. Verhalen gaan vaak over kantelpunten; in filmscenariotermen wordt dit het ‘inciting incident’ genoemd: het moment waarop er, van buitenaf of van binnenuit, een verandering optreedt in het leven van het hoofdpersonage.
In de film Deux jours, une nuit van de gebroeders Dardenne gebeurt dit ‘inciting incident’ in de eerste paar minuten van de film. Sandra zit al bijna een jaar thuis met een depressie wanneer ze het bericht krijgt dat ze ontslagen is bij de zonnepanelenfabriek waar ze onder contract staat. Dit ontslag is het gevolg van een stemming onder collega’s, die mochten kiezen tussen een bonus van €1000 of het behoud van Sandra als collega.
Wanneer ze dit besluit te horen krijgt, stort haar wereld in. Maar haar vriend en een collega motiveren haar om in beweging te komen. Ze bezoekt haar baas en krijgt het voor elkaar dat er op de maandag na het weekend – dus over twee dagen en een nacht (de filmtitel verwijst hiernaar) – een nieuwe stemronde zal zijn. Nu heeft ze de kans om haar collega’s – die het zelf ook niet breed hebben – thuis op te zoeken om hen te vragen vóór haar te stemmen.
Elke keer weer, met lood in haar schoenen, moet ze aanbellen om te pleiten voor een stem vóór haar. Te gaan staan voor haarzelf. Een van de ontmoetingen die bijzonder ontroert, is die met Timur (op de afbeelding hierboven). Wanneer ze hem op de voetbalclub aanspreekt, begint hij te huilen. Tijdens de stemronde was het morele dilemma voor hem abstract geweest; nu hij Sandra in al haar kwetsbaarheid ziet, komt het pas echt bij hem binnen.
De filosoof Emmanuel Levinas ontwikkelt wat hij noemt een ethiek van de Ander. Volgens hem begint onze menselijkheid niet bij rationeel nadenken of het beschermen van onszelf, maar bij de directe confrontatie met het gelaat van de ander. Dat gelaat – vooral wanneer het ons aankijkt in kwetsbaarheid of nood – doet een onontkoombaar beroep op ons: een ethisch appel. Levinas noemt dit het moment waarop we verantwoordelijkheid voelen nog vóór we er rationeel over nadenken. Die verantwoordelijkheid is niet optioneel; ze overkomt ons, ze grijpt ons aan.
In de film is het moment waarop Timur Sandra werkelijk aankijkt precies zo’n Levinasiaanse ontmoeting. Zijn morele abstractie wijkt voor concreet mededogen. Zijn eigenbelang breekt open, en hij besluit de 1000 euro op te geven en voor Sandra te stemmen.
Het mooie van de film is dat het gaandeweg – al gaat zeker niet iedereen op het ethisch appel van Sandra in – niet meer enkel om het winnen of verliezen van de stemming gaat, maar om de groei van Sandra als mens. Haar leven verandert door de weg die ze aflegt langs haar collega’s: steeds meer voelt het publiek dat ze haar weg zal vinden, dat ze niet meer afhankelijk is van het contract.
Een kantelpunt is zelden gemakkelijk – zoals we zien bij Sandra, of bij Timur – maar het opent vaak de deur naar persoonlijke groei en verandering. Wat in eerste instantie voelt als verlies of breuk, kan juist het begin zijn van iets nieuws. Zulke beslissende momenten horen niet alleen thuis in films; ook in ons eigen leven worden we soms onverwacht uitgedaagd om in beweging te komen. Kun jij je zo’n moment herinneren? Wat bracht jou ertoe de eerste stap te zetten?
- Flore Lutters
Lasse van Strien 