Lasse van Strien

In The Salt of the Earth, de documentaire van Wim Wenders, volgen we de Braziliaanse fotograaf Sebastião Salgado*. Via zijn fotocamera wordt hij getuige van het menselijk bestaan in al zijn rauwheid. In zijn serie Workers (1993) legt hij de vaak onzichtbare achterkant van de wereldwijde productie bloot: mijnwerkers, boeren, olieraffineerders. In Exodus (2000) documenteert hij de wereldwijde vluchtelingenstromen – mensen op drift door oorlog, honger en armoede.

Alles in zijn kenmerkende zwart-witfotografie, waarmee hij het tijdloze verhaal van menselijk lijden vertelt. Salgado nodigt uit om niet weg te kijken, maar juist te blijven kijken – om te getuigen van wat we liever niet zien.
Toch komt er voor hem een kantelpunt. Tijdens zijn werk in de Sahel-regio en bij het vastleggen van de genocide in Rwanda, wordt de grens tussen observatie en ervaring steeds dunner. Hoewel de lens hem fysiek scheidt van de pijn, komt het leed binnen.

“Ik was zo ziek… zelfs mijn sperma was dood. Toen ik vrijde met mijn vrouw, kwam er geen sperma – er kwam bloed. Ik ging naar een vriend, een arts in Parijs, en vertelde hem dat ik compleet ziek was. Hij onderzocht me grondig en zei: ‘Sebastião, je bent niet ziek. Je prostaat is perfect. Wat er aan de hand is: je hebt zó veel dood gezien, dat je zelf aan het sterven bent. Je moet stoppen.’”

In de mystieke traditie wordt zo’n moment een Dark Night of the Soul genoemd. Salgado keert samen met zijn vrouw Lélia terug naar zijn geboortestreek in Brazilië. Ooit was dit land regenwoud – inmiddels was het verdord, ontbost om zijn studie te bekostigen. In een daad van herstel beginnen ze aan het herbebossen van dit dode landschap. Zo ontstaat Instituto Terra.

Met een team blazen ze het land nieuw leven in. En met het herstellende werk aan de natuur, begint ook Salgado zelf te herstellen.
Na dit kantelpunt pakt hij opnieuw zijn camera op. Hij begint aan Genesis (2013), een serie waarin hij ongerepte landschappen, planten, dieren en inheemse volkeren vastlegt – een ode aan het leven. Hij toont een wereld die er nog ís.

Een kantelpunt in je leven; soms zijn het grote gebeurtenissen die van buiten op je afkomen. Soms zijn het kleine dagdagelijkse momenten die impact hebben op jouw keuzes. Soms zijn het pijnlijke momenten, soms de mooiste. Een glimlach, een twijfel, een keuze. Soms zijn er kantelpunten nodig om een andere weg te bewandelen. Welke paden heb jij onderzocht?

• Flore Lutters